Wet DBA, rechtsvermoeden & Zelfstandigenwet: wat zzp'ers nú moeten weten

26 juni 2026

Sinds 1 januari 2025 wordt de Wet DBA gehandhaafd. Zowel opdrachtgevers als zzp'ers moeten kunnen aantonen dat er geen sprake is van schijnzelfstandigheid. De wetgeving is volop in beweging: het rechtsvermoeden van werknemerschap (onder €38 per uur) is op 21 april 2026 aangenomen door de Tweede Kamer. De bredere Zelfstandigenwet volgt naar verwachting pas in 2028.

Dit blog legt uit hoe de huidige regels werken, wat de aankomende wijzigingen betekenen en geeft praktische handvatten om schijnzelfstandigheid te voorkomen.

Laatste update: 26 juni 2026

Wat is de Wet DBA?

De Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (Wet DBA) is sinds 2016 de opvolger van de VAR (Verklaring Arbeidsrelatie). Binnen de wet- en regelgeving voor ondernemers bepaalt deze wet hoe een arbeidsrelatie tussen een zelfstandige zonder personeel (zzp’er) en een opdrachtgever beoordeeld moet worden. Het belangrijkste doel? Het tegengaan van schijnzelfstandigheid. Daarmee bedoelen we situaties waarin iemand werkt als zelfstandige, terwijl er in feite sprake is van een dienstbetrekking.

De Wet DBA moet zorgen voor meer duidelijkheid over wie zelfstandig onderneemt en wie feitelijk in loondienst is, met alle fiscale en juridische gevolgen van dien — zoals inhoudingsplicht en loonheffing.

 

Waarom is de Wet DBA belangrijk voor zzp’ers?

Als zzp’er werk je vaak voor verschillende opdrachtgevers, maar soms ook langdurig voor één partij. De Wet DBA helpt om te bepalen of jij écht zelfstandig werkt of eigenlijk in loondienst bent. Dat is belangrijk, want bij dienstbetrekking hoort de plicht voor de opdrachtgever om loonheffing in te houden en sociale premies af te dragen.

Bij het vaststellen van een dienstbetrekking kijkt de Belastingdienst onder andere naar de aanwezigheid van een gezagsverhouding, of er sprake is van een vast loon, en of je je mag laten vervangen. Als de arbeidsrelatie te veel lijkt op loondienst, kan dit leiden tot naheffingen en fiscale gevolgen voor de opdrachtgever.

 

Hoe werkt de handhaving van de Wet DBA?

De Belastingdienst is verantwoordelijk voor de handhaving van de Wet DBA. Tot 2025 geldt er een handhavingsmoratorium. Dat betekent dat er alleen wordt opgetreden bij situaties van opzettelijke schijnzelfstandigheid, oftewel kwaadwillendheid. Dit verandert vanaf 1 januari 2026: dan wordt de handhaving aangescherpt en kunnen ook opdrachtgevers die te goeder trouw handelen alsnog een naheffing of boete krijgen.

De handhaving is gekoppeld aan regels uit de Wet op de loonbelasting, waarbij wordt gekeken of een zzp’er eigenlijk in dienst is en de opdrachtgever inhoudingsplichtig is. Houd er rekening mee dat de regels en data kunnen veranderen. Blijf dus alert en informeer jezelf regelmatig over de laatste stand van zaken.

 

Hoe voorkom je problemen met de Wet DBA?

De beste manier om problemen met de Wet DBA te voorkomen, is door je arbeidsrelatie goed vast te leggen én na te leven. Dat betekent dat je als zzp’er en opdrachtgever duidelijke afspraken maakt over hoe er gewerkt wordt, zonder dat er sprake is van een gezagsverhouding of loondienstconstructie. Gebruik een passende modelovereenkomst, werk met meerdere opdrachtgevers en zorg dat je echt zelfstandig opereert in de praktijk. Twijfel je over je situatie? Dan is het slim om je contracten en werkwijze te laten beoordelen door een expert — zo voorkom je gedoe achteraf.

 

Gebruik van modelovereenkomsten

De Wet DBA biedt een hulpmiddel in de vorm van modelovereenkomsten. Dit zijn contracten die zijn goedgekeurd door de Belastingdienst en helpen om de arbeidsrelatie correct vast te leggen. Ze bieden echter geen volledige garantie: de praktijk telt uiteindelijk. Zolang er in de samenwerking geen sprake is van een gezagsverhouding of verplichte beschikbaarheid, verklein je het risico op schijnzelfstandigheid.

 

Checklist voor zzp’ers

Wil je weten of jouw situatie voldoet aan de eisen van de Wet DBA? Gebruik deze ‘Wet DBA checklist’:

• Heb je meerdere opdrachtgevers?

• Bepaal je zelf je werktijden en werkwijze?

• Kun je je zonder toestemming laten vervangen?

• Gebruik je je eigen middelen of materialen?

• Draag je zelfstandig risico voor je werk?

Als je op deze vragen voornamelijk ‘ja’ antwoordt, werk je waarschijnlijk als echte zelfstandige. Scoor je veel ‘nee’s’? Dan loop je risico op een fiscale herkwalificatie van je arbeidsrelatie.

 

Veelvoorkomende misverstanden over de Wet DBA

Er zijn veel mythes en misverstanden rondom de Wet DBA. We zetten er een paar voor je recht:

• “De Wet DBA is afgeschaft”
  Nee, de wet is nog steeds van kracht. Alleen de handhaving is tot 2026 beperkt.

• “Een KvK-inschrijving is voldoende bewijs van zelfstandigheid”
  Fout. De inschrijving bij de Kamer van Koophandel zegt niets over hoe de samenwerking wordt uitgevoerd.

• “Een modelovereenkomst beschermt mij volledig”
  Niet helemaal. Als je in de praktijk werkt alsof je in loondienst bent, loop je nog steeds risico.

 

Veelgestelde vragen

Wat betekent de Wet DBA voor mij als zzp’er?

De Wet DBA betekent dat je als zzp’er moet aantonen dat je écht zelfstandig werkt. Je opdrachtgever moet daarbij kunnen laten zien dat er geen sprake is van een dienstbetrekking. Alleen dan voorkom je dat er achteraf loonheffing en premies betaald moeten worden.

Wat gebeurt er als de Belastingdienst schijnzelfstandigheid vaststelt?

Als er sprake is van schijnzelfstandigheid, kan de Belastingdienst de opdrachtgever verplichten om met terugwerkende kracht loonheffing te betalen. Ook kan de opdrachtgever een boete krijgen, zeker als blijkt dat er bewust constructies zijn opgezet.

Geldt de Wet DBA ook als ik met één opdrachtgever werk?

Ja, zeker. Eén opdrachtgever hebben is niet verboden, maar het vergroot wel de kans dat je gezien wordt als werknemer. De Belastingdienst kijkt dan streng naar de mate van zelfstandigheid in de praktijk.

 

---

Waarom handhaaft de overheid strenger op de Wet DBA?

De overheid heeft de Wet DBA ingevoerd om schijnzelfstandigheid tegen te gaan. Schijnzelfstandigheid treedt op wanneer iemand formeel als zelfstandige werkt, maar in de praktijk feitelijk onder gezag en verantwoordelijkheid van een opdrachtgever werkt, zoals een werknemer. Dit leidt tot minder sociale bescherming voor de zelfstandige, terwijl opdrachtgevers minder premies en belastingen betalen. Daarnaast ontvangt de overheid hierdoor ook minder belastinginkomsten, aangezien zelfstandigen doorgaans minder belasting en sociale premies afdragen dan werknemers in loondienst.

De handhaving van de Wet DBA is bedoeld om deze situaties tegen te gaan, zodat zelfstandigen die écht als ondernemer werken deze voordelen behouden, terwijl degenen die eigenlijk in loondienst zouden moeten zijn, ook de bijbehorende rechten en zekerheden krijgen.

De risico’s van schijnzelfstandigheid voor opdrachtgevers en ZZP'ers

Als de Belastingdienst oordeelt dat er sprake is van schijnzelfstandigheid, kan dat grote financiële gevolgen hebben voor zowel de opdrachtgever als de ZZP'er. Hier zijn enkele mogelijke risico’s:

• Loonheffing naheffen bij de opdrachtgever: De Belastingdienst kan de opdrachtgever verplichten om alsnog loonheffing en werkgeverspremies af te dragen over het loon dat aan de zelfstandige is betaald.
• Terugbetalen van belastingvoordelen door de ZZP’er: Zelfstandigen die ten onrechte als ondernemer zijn aangemerkt, kunnen verplicht worden belastingvoordelen zoals de zelfstandigenaftrek, MKB-winstvrijstelling en startersaftrek terug te betalen.
• Correctie van BTW-aangiftes: Wanneer de werkzaamheden achteraf gezien niet als ondernemerschap worden beschouwd, moet de BTW mogelijk gecorrigeerd worden.
• Hogere belastingdruk voor de ZZP'er: Het inkomen zal dan belast worden als loon, wat meestal nadeliger uitpakt dan winst uit onderneming.

Kortom, het is zowel voor opdrachtgevers als voor ZZP'ers belangrijk om ervoor te zorgen dat zij aan de eisen van de Wet DBA voldoen om deze risico's te vermijden.

Hoe kom je door de toetsing van de Wet DBA?*

Als zelfstandige wil je natuurlijk voldoen aan de criteria van de Wet DBA om als echte ondernemer gezien te worden. Hieronder staan enkele voorwaarden waaraan je moet voldoen:

1. Vermijd een gezagsverhouding
   De belangrijkste voorwaarde is dat je niet werkt onder gezag van je opdrachtgever. Dit betekent dat jij zelf bepaalt hoe en wanneer je jouw werk uitvoert. Er mogen geen instructies worden gegeven over de inhoud van je werk, anders dan wat gebruikelijk is bij de oplevering van een opdracht.
2. Factureer op basis van een overeenkomst
   Werk als zelfstandige op basis van duidelijke overeenkomsten, bijvoorbeeld op project- of uurbasis. Dit toont aan dat je zelf verantwoordelijk bent voor de uitvoering en oplevering van het werk, en niet afhankelijk bent van een vast salaris of standaardwerkwijze.
3. Ondernemersrisico’s afdekken
   Een echte ondernemer neemt risico’s en dekt deze af. Zorg voor een arbeidsongeschiktheidsverzekering en een pensioenregeling. Daarnaast kan een beroeps- en/of bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering helpen om jezelf en je onderneming te beschermen bij mogelijke aansprakelijkheidskwesties.
4. Meerdere opdrachtgevers
   Werken voor meerdere opdrachtgevers kan helpen aantonen dat je niet afhankelijk bent van één klant, wat jouw zelfstandige status versterkt. Het geeft ook aan dat je actief op zoek bent naar werk, net als iedere andere ondernemer.
5. Reclame en marketing
   Als zelfstandige is het slim om jezelf zichtbaar te maken op de markt. Dit kan via een eigen website, social media of andere vormen van marketing. Op deze manier toon je aan dat je zelfstandig opereert en klanten werft zoals een echte ondernemer dat doet.

Heb jij je ondernemersrisico's voldoende afgedekt? Doe de Yezzer Risicoscan!

Ben je benieuwd of jouw onderneming voldoet aan de voorwaarden om als echte ondernemer gezien te worden? Check dan direct welke verzekeringen voor ZZP'ers of verzekeringen voor MKB'ers jij nodig hebt om jezelf goed te beschermen en jouw ondernemersrisico’s af te dekken. Met de Yezzer Risicoscan krijg je direct inzicht in wat er nodig is om door de toetsing van de Wet DBA te komen en jouw onderneming succesvol voort te zetten.

Wil je meer informatie over de volgende specifieke verzekeringen neem dan contact met ons op of kijk hier:
Bedrijfsverzekering
Bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering
Arbeidsongeschiktheidsverzekering
 

 

*De inhoud van dit blog is met de grootst mogelijke zorg samengesteld en bedoeld om algemene informatie te bieden. Aan de informatie in dit blog kunnen echter geen rechten worden ontleend. Het blijft jouw eigen verantwoordelijkheid om op de hoogte te blijven van actuele wet- en regelgeving en deze correct toe te passen op jouw situatie. Raadpleeg bij twijfel een deskundige of juridisch adviseur voor specifiek advies.